Dybuk (Der Dibuk)
RETROSPEKTYWA: "MICHAŁ WASZYŃSKI - KSIĄŻĘ I DYBUK”
reż. Michał Waszyński, Polska, 1937 , 111 min
Dybuk (jid. דער דיבוק Der dibek) – polski melodramat filmowy z 1937 roku w reżyserii Michała Waszyńskiego, oparty na dramacie Szymona An-skiego pod tym samym tytułem (1914). Dwaj młodzi przyjaciele, Nissen i Sender, ślubują sobie, że jeśli ich dzieci będą odmiennej płci, połączy je węzeł małżeński. Senderowi rodzi się córka Lea, a Nissenowi syn Chonen. Przy porodzie umiera matka Lei, a powracajcy z podróży Nissen ginie w nurtach rzeki… Mija 18 lat… Sender wzbogaca się i zapomina o dawnym ślubowaniu, chce wydać Leę za bogatego Żyda. Przypadek sprawia, że w domu Sendera pojawia się Chonen, który zakochuje się z wzajemnością w Lei. Gdy Sender dowiaduje się, że Chonen jest synem Nissena jest zrozpaczony, nie zamierza jednak dotrzymać złożonej przed laty przysięgi... Film zrealizowany w języku jidisz z myślą o widowni żydowskiej. W drugiej połowie lat trzydziestych w Polsce powstało 9 filmów żydowskich, m.in. "Judeł grał na skrzypcach", "Mateczka", "List do matki". "Dybuk" wyróżnia się spośród nich wybitnymi walorami artystycznymi i jest powszechnie uważany za najlepszy.
Fabuła filmu zaczerpnięta została ze sztuki scenicznej Szymona An-skiego (był to pseudonim Salomona Zeinwela Rapaporta) "Misterium na pograniczu dwóch światów" i nawiązuje do tradycji chasydów - odłamu judaizmu ukształtowanego w XVIII wieku, czerpiącego z tradycji talmudycznej i trzynastowiecznych ksiąg kabały. Pełno w nim folkloru i z pietyzmem przedstawionych rytuałów. Cześć pieśni wykonał Gerszon Sirota, kantor Wielkiej Synagogi w Warszawie i światowej sławy wykonawca żydowskiej muzyki wokalnej, a zdjęcia były robione m.in. w Kazimierzu Dolnym. Ta precyzja twórców dała dzieło tak filmowo interesujące, jak i historycznie ważkie.